23 Yaşında Son Sınıfta Okulu Bıraktı, Birikimiyle 'Sıkıcı' Bir Çamaşırhane Aldı: Mektupları Elektrikli Vespa ile Dağıttı, Fiyat 100.000 Kanada Dolarının Altında, 18 Ayda Geri Döndü

Süreç

Yirmili yaşlarındaki çoğu insan iş kurmayı düşündüğünde aklına bir uygulama, bir marka ya da havalı görünen bir şirket gelir.

Vancouver'lı Maureen Ngo ise tam tersini yaptı. British Columbia Üniversitesi'ni dördüncü yılında bıraktı ve bir mahalle çamaşırhanesi satın aldı. The Globe and Mail'in ifadesiyle, bunun pek çekici bir iş olmadığının farkında; hatta onu tam da sıkıcı olduğu için aldı.

Neyi farklı yapacağı sorulduğunda tek bir cevabı vardı: "I would have bought the laundromat way faster." (Çamaşırhaneyi çok daha erken alırdım.)

Aşama 1: Son Derece Tutumlu Bir Aile

Maureen Doğu Vancouver'da büyüdü. Annesi için "tanıdığım en tutumlu insan" diyor: Her şey hakkında ilk soru hep "Ne kadar?" olurdu. Aile neredeyse hiç dışarıda yemek yemezdi; annesi bir restoranın pek iyi olmadığını söyler, sonra eve dönüp aynı yemeği bütün aile için pişirirdi; 20 dolarlık bir ziyafet, "altı kişilik bir aileyi iki gün doyuruyor." Babası Vietnam Savaşı nedeniyle Almanya'da okumuş, sonra Kanada'ya göç etmişti. Üç çocuk ve neredeyse tek bir gelirle para hep kısıtlıydı.

Evin, parayı kazananın kontrolünde olduğunu görünce 12-13 yaşında karar verdi: Bir partnere bağımlı olma; kendi paranı kazan.

Ama yasal olarak çalışmak için çok küçüktü. Dolabını karıştırdı, eski kıyafetlerini ayrı bir Instagram hesabında tanesi 5 dolardan paylaştı ve yüz yüze satmak için SkyTrain'le Metrotown'a gitti. Kıyafetler bitince evinin yakınındaki küçük Hint dükkânlarından tüp kına aldı ve Yogen Früz'ün önünde oturup desen yaptı; küçüğü 5, büyüğü 10 dolar.

Çalışabilecek yaşa gelince lise ve üniversite boyunca çalıştı. Liseyi bitirdiğinde kabaca 30.000 ila 50.000 Kanada doları biriktirmişti; 18 yaşında dört ay seyahat etti ve 12.000 dolar harcadı.

Aşama 2: Zamanı Paraya Satan Bir Yüzme Okulu

UBC'de diyetetik okudu; olimpik halter yarışmalarına katıldığı için spor diyetisyeni olmayı hedefliyordu. Program altı yıllıktı.

Sonra pandemi havuzları kapattı. Kıdemsiz bir cankurtaran olarak bir süre işe geri çağrılmadı. Boş oturmak yerine Vancouver şehir merkezindeki apartman havuzlarında çocuklara yüzme öğretmeye başladı. Ağızdan ağıza büyüyen bu iş, "üç yıl boyunca kelimenin tam anlamıyla sıfır reklam harcamasıyla", bugün 8 ila 10 eğitmeni olan bir yüzme okuluna dönüştü.

Ama yüzme okulunun bir sorunu vardı: Ders vermezse gelir yoktu. "Yedi yıl tatil yapmadım," dedi, "çünkü gelirsiz kalmak istemiyordum." Kendisi orada olmadan dönebilecek ikinci bir iş istiyordu.

Dördüncü yılında diyetetiğe olan tutkusunu da kaybetmişti. İşletmeye geçmeyi denedi ve 40 yaşındaki bir sınıf arkadaşının yanında bir giriş ekonomisi dersine katıldı. Yaklaşık üç hafta sonra kendine sordu: Burada ne yapıyorum? "Bu diploma için sadece üç ay kaldı," ama "bir kâğıt parçası için gerçekten zamanımı boşa harcıyorum." Okulu bıraktı.

Aşama 3: Elektrikli Vespa ile Mektup Dağıtmak

YouTube'da çamaşırhane, oto yıkama, depolama ve otomat gibi "sıkıcı işletmeleri" finansal özgürlüğe giden bir yol olarak tanıtan fenomen Codie Sanchez'i buldu. Maureen denemeye ve "internetin doğru söyleyip söylemediğini" görmeye karar verdi.

Tamamen çamaşırhanelerle ilgili bir podcast buldu ve günde üç bölüm dinledi. The Globe and Mail'e göre sektörü yaklaşık sekiz ay araştırdı. Sonra Vancouver'daki tüm çamaşırhanelerin bir tablosunu yaptı, çok genel bir mektup yazdı, bastı, zarflara koydu ve elektrikli Vespa'sıyla dolaşarak mektubu o sırada çalışan kişiye verdi ya da dükkân kapalıysa kapıdan içeri attı. 20'den fazla mektup dağıttı.

Dükkânlardan biri kapalıydı, mektubu kapının altından attı. Bir iki hafta sonra köpeğini gezdirirken telefonu çaldı: "Yeah, so I'm the owner. You want to buy my laundry?" (Evet, dükkânın sahibiyim. Çamaşırhanemi almak mı istiyorsun?)

Anlaşma tamamen özel olarak, avukat ve aracı olmadan yapıldı. Bunu Codie'den ve podcast'ten öğrendiğini söylüyor: Aracıları devreden çıkarırsan çok tasarruf edersin. Danıştığı tek kişi sektörde yaklaşık 20 yıldır çalışan bir çamaşır ekipmanı teknisyeniydi. Ona sordu: Makineler 1990'lardan, konum bu, iyi bir anlaşma mı? O da şöyle dedi: "Yeah, that's a good deal." (Evet, iyi bir anlaşma.)

2023'te, 23 yaşında dükkânı satın aldı. The Globe and Mail'e göre fiyat 100.000 Kanada dolarının altındaydı ve birikimlerini kullandı. "İnternetteki insanlar 'Krediyi nasıl aldın? Nasıl uygun bulundun?' diyor," dedi. "I didn't qualify. I just paid for it." (Uygun bulunmadım. Sadece parasını ödedim.)

Aşama 4: Saatte 2 Dolar

Dükkânın alışılmadık bir geçmişi vardı. Önceki sahibin babası onu 1990'larda haftanın yedi günü açık olacak şekilde açmıştı. Oğula devredildiğinde çalışma saatleri giderek kısaldı; sonunda sadece cuma-pazar 09.00-12.00 arası açıktı, bazen 11'de kapanıyor, bazen hiç açılmıyordu ve tabelası bile yoktu. Dükkân ailenin mülküydü, dolayısıyla karşılanacak kira yoktu ve işi iyi yürütmek için pek motivasyon da yoktu. Müdavimler kaçırılmıştı.

İyi haber, makinelerin iyi bakılmış olmasıydı. Fabricare Canada'ya anlattığına göre Dexter ekipmanı 25 yaşındaydı ama son yıllar durgun geçtiği için daha az kullanılmıştı.

İlk aylarda neredeyse her gün eve ağlayarak gidecekti. "It was 100% doubt." (Yüzde yüz şüpheydi.) Ön masada oturup yanından geçenleri izler, "Gelin içeri. Korkutucu değilim," diye düşünürdü. Bazen biri 30 dakika kurutma için gelir ve 2 dolar öderdi: "Saatte 2 dolar falan kazanıyordum." Erkek arkadaşını, şimdiki nişanlısını arardı: "Bu bir fiyasko. Bunu yapmamalıydım. The internet's lying to me." (İnternet bana yalan söylüyor.)

Dükkânı kalabalık göstermeye çalıştı. Birkaç ay boyunca kendi çamaşırlarını getirdi, tezgâhta yıkayıp katladı ve bunu bırakılmış bir sipariş gibi gösterip içeri giren müşterilere şöyle dedi: "Az önce bu çamaşır siparişini aldım. Siz de denemelisiniz."

Para biriktirmek için sadece bir çalışan tuttu ve tam zamanlı çok pahalı olduğu için kısa sürede onu haftada bir güne indirdi. Kendisi pazartesiden cumaya 09.00-15.00 arası çalışıyor, 16.00-20.00 arası yüzme dersi veriyordu; ailesi de akşam vardiyalarını ve bazı hafta sonlarını ücretsiz üstleniyordu.

Aşama 5: İlk Ticari Müşteri

İlk hamlesi mahalleye dükkânın yeniden açıldığını duyurmaktı: haftanın yedi günü açık, sokaktaki rakipten daha geç kapanan ve bunu büyük bir afişle duyuran bir dükkân.

Dönüm noktası bir telefon görüşmesiydi. Açılıştan bir iki ay sonra ticari bir müşteri kendiliğinden arayıp çamaşırlarını yıkayıp yıkayamayacağını sordu. Evet dedi, pazarlık yapmadı, işi iyi yaptı ve bugün hâlâ birlikte çalışıyorlar.

O andan itibaren ticari müşterilere odaklandı: yığınla çarşaf ve havlu kullanan fizyoterapi klinikleri, masaj klinikleri ve spalar, ayrıca kuaförler, restoranlar, sauna ve soğuk su stüdyoları. Fabricare Canada'ya göre ticari çamaşır bugün gelirin yaklaşık %45'i, self servis yaklaşık %35'i, yıkama-katlama yaklaşık %15'i ve kuru temizleme teslimi yaklaşık %5'i. Çamaşırhanelerin kâr marjının genellikle %20 ile %30 arasında olduğunu, kendisininkinin ise ticari işler sayesinde üst sınıra yakın olduğunu söylüyor.

Pek çok ayrıntıyı da değiştirdi. En büyük makine eskiden 38 adet 25 sentlik bozuk para alıyordu, "parmakların gerçekten acıyor", ve çalışanlar bozuk para atmakla zaman kaybediyordu. Şimdi makine tek bir 25 sentle başlıyor, müşteriler kalanını tezgâhta kartla ya da nakit ödüyor ve 25 sentlerini bile geri alıyorlar. Dükkânın tarzı eğlenceli: duvarda "Let's get ready to tumble", teslim tezgâhında "Drop your pants here" yazıyor, kapıda köpekler için "Doggy Cafe" adlı bir su kabı var. Bir tabela, dükkânın Vancouver'ın en iyi beş çamaşırhanesinden biri seçildiğini belirtiyor.

Eylül 2024'te East Van Laundry, her ayın ilk perşembesi düşük gelirli ailelere ücretsiz çamaşır hizmeti sunan Free Laundry Access Program'ın Vancouver'daki tek ortağı oldu.

Aşama 6: 18 Ayda Geri Dönüş, Gözü İkinci Dükkânda

Mayıs 2025'te The Globe and Mail'e göre yatırımını 18 ayda geri kazanmıştı.

Temmuz 2026'ya gelindiğinde dükkân üçüncü yılına yaklaşıyordu. "Artık çok yoğunuz," diyor; insanlar büyük makineler için sıra bekliyor ve mekân çok küçük kalıyor. Çamaşırhanede dört çamaşır görevlisi ve iki şoför var; şimdi emekli olan babası bakımla ilgileniyor: "sanki o da sahibiymiş gibi dolaşıyor." Bir de sanal asistanı var. Tüyler her gün temizleniyor, makineler ayda bir derin temizlikten geçiyor; yaklaşık üç haftada bir bir şey bozuluyor ve %90 oranında kendileri tamir ediyorlar. Makineleri "parça bulamadığımda" değiştireceğini söylüyor.

2026 sonundan önce ikinci bir çamaşırhane almayı planlıyor.

Bir işletme için üç kriteri var: tekrarlayan müşteriler, mevsimsel olmaması ve resesyona ve COVID'e dayanıklı olması. Başarı tanımı ise: "being happy and being in control of your time." (Mutlu olmak ve zamanının kontrolü sende olmak.)

Yalnız değil. Kanada Bağımsız İşletmeler Federasyonu'nun (CFIB) 2023 raporuna göre işletme sahiplerinin %76'sı önümüzdeki on yıl içinde işten çekilmeyi planlıyor; bu da 2 trilyon Kanada dolarından fazla işletme varlığı demek. Onun gibi giderek daha fazla genç, bu "sıkıcı" işletmeleri emekli olan baby boomer kuşağından devralıyor.

Düşünce

1. Bir işletme satın almak, sıfırdan kurmaktan daha az riskli olabilir. Ekipmanı, konumu ve geçmiş müşterileri olan bir çamaşırhane, sıfırdan başlamanın en zor kısmını atlar. Maureen'in dükkânında ayrıca bir fırsat vardı: Önceki sahip neredeyse hiç açmıyordu, yani zayıf satışlar konumdan ya da talepten değil ihmalden kaynaklanıyordu.

2. Satıcı bulmak ayak işi ister. Aracıları atladı, şehirdeki tüm çamaşırhaneleri listeledi ve kapı kapı mektup dağıttı. 20'den fazla mektuptan bir telefon geldi, bir tane de yetti. Emekliliğe yaklaşan pek çok küçük işletme sahibi işini asla internette ilana koymaz.

3. Nakit akışı, yapmaya razı olduğun ekstra işten gelir. Self servis temeldir. Dükkânı gerçekten kârlı yapan, personel gerektiren ama daha yüksek marjlı hizmetler olan yıkama-katlama ve ticari çamaşırdı. Dükkânı müşteri bekleyen bir yerden, müşteri arayan bir yere dönüştürdü.

4. Durgunluğu atlatman ve bir yedeğin olması gerekir. Neredeyse hiç gelirin olmadığı ayları atlatabildi; çünkü kredi değil birikim kullandığı için geri ödemesi yoktu, yüzme okulu hâlâ gelir getiriyordu ve ailesi vardiyaları üstlenerek işçilikten tasarruf sağlıyordu.

5. Fenomenleri dinle, ama kendin doğrula. Çamaşırhanelere ilgisini Codie Sanchez'e borçlu olduğunu söylüyor, ama zihniyeti "bakalım internet doğru mu" idi. İlk aylarda "internet bana yalan söylüyor" diye hissetti. İşi gerçekten döndüren, kendi bulduğu ticari müşterilerdi.

Eylem

1. Etrafındaki "sıkıcı" işletmelere bakarak başla. Çamaşırhaneler, oto yıkamalar, otomatlar ve depolama tesislerinin istikrarlı talebi ve tekrarlayan müşterileri vardır. Şehrindekileri listele ve çalışma saatlerini, yoğunluklarını ve ekipmanlarını gözlemle.

2. Sektörü öğrenmek için birkaç ay harca. Maureen gibi bir sektör podcast'i bul, okumalar yap ve sektördeki insanlarla konuşarak temel rakamları anla: marjlar, ekipman ömrü ve tamir maliyetleri.

3. Sahiplerle doğrudan iletişime geç. İşletmelerini devralmak istediğini söyleyen basit ve samimi bir mektup yaz ve elden teslim et. Emekliliğe yakın pek çok sahibin ilana koyma planı yoktur, ama konuşmaya açıktır.

4. Anlaşmayı deneyimli birine kontrol ettir. Avukata ve aracıya ihtiyacın olmayabilir, ama ekipmanı ve fiyatın adil olup olmadığını değerlendirecek, sektörde yıllarını geçirmiş birini bul.

5. Satın aldıktan sonra önce boşa giden potansiyeli bul. Çalışma saatleri yeterince uzun mu? Yıkama-katlama, alma-teslim ya da ticari müşteriler gibi ek hizmetler var mı? Pek çok eski işletmenin talebi eksik değildir; eksik olan ilgidir.

6. Borç yerine birikimle başla ve bir yedek tut. Mümkünse küçük bir işletmeyi kendi paranla al ve başka bir gelir kaynağını koru; böylece yavaş başlangıcı atlatmak için zamanın olur.