Cô gái 23 tuổi bỏ học năm thứ tư để mua một tiệm giặt 'nhàm chán' bằng tiền tiết kiệm: đi xe Vespa điện phát thư tìm người bán, giá dưới 100.000 đô la Canada, hoàn vốn sau 18 tháng

Quá trình

Khi phần lớn người ở tuổi hai mươi nghĩ đến chuyện khởi nghiệp, họ nghĩ đến một ứng dụng, một thương hiệu, hay một công ty trông thật ngầu.

Maureen Ngo ở Vancouver lại đi theo hướng ngược lại. Cô rời Đại học British Columbia (UBC) vào năm thứ tư và mua một tiệm giặt trong khu phố. Như The Globe and Mail viết, cô biết rõ đây không phải một ngành hấp dẫn; thực ra, cô mua nó chính vì nó nhàm chán.

Khi được hỏi nếu làm lại cô sẽ làm gì khác, cô chỉ có một câu trả lời: "Tôi đã mua tiệm giặt nhanh hơn nhiều." ("I would have bought the laundromat way faster.")

Giai đoạn 1: Một gia đình cực kỳ tiết kiệm

Maureen lớn lên ở East Vancouver. Cô gọi mẹ mình là "người tiết kiệm nhất tôi từng biết": câu hỏi đầu tiên về bất cứ thứ gì luôn là "Bao nhiêu tiền?" Cả nhà gần như không bao giờ ăn ngoài; mẹ cô sẽ nói nhà hàng đó không ngon lắm, rồi về nhà nấu đúng món ấy cho cả gia đình, một bữa thịnh soạn chỉ 20 đô la mà "đủ cho gia đình sáu người ăn trong hai ngày". Bố cô sang Đức học vì chiến tranh Việt Nam, sau đó nhập cư sang Canada. Ba đứa con và về cơ bản chỉ có một nguồn thu nhập, tiền bạc luôn eo hẹp.

Thấy gia đình bị chi phối bởi người kiếm ra tiền, năm 12, 13 tuổi cô đã quyết định: đừng phụ thuộc vào bạn đời; hãy tự kiếm tiền.

Nhưng cô còn quá nhỏ để đi làm hợp pháp. Vì vậy cô lục tủ quần áo, đăng quần áo cũ lên một tài khoản Instagram riêng với giá 5 đô la mỗi món, rồi đi SkyTrain đến Metrotown để giao tận tay. Khi hết quần áo, cô mua những tuýp henna ở các tiệm Ấn Độ nhỏ gần nhà và ngồi trước cửa hàng Yogen Früz vẽ henna, 5 đô la hình nhỏ, 10 đô la hình lớn.

Khi đủ tuổi đi làm, cô làm thêm suốt thời trung học và đại học. Lúc học xong trung học, cô đã tiết kiệm được khoảng 30.000 đến 50.000 đô la Canada; năm 18 tuổi cô đi du lịch bốn tháng và tiêu hết 12.000 đô la.

Giai đoạn 2: Một trường dạy bơi đổi thời gian lấy tiền

Ở UBC, cô học ngành dinh dưỡng, với mục tiêu trở thành chuyên gia dinh dưỡng thể thao vì cô thi đấu cử tạ Olympic. Đó là một chương trình kéo dài sáu năm.

Rồi đại dịch khiến các bể bơi đóng cửa. Là một nhân viên cứu hộ mới vào nghề, cô không được gọi đi làm lại trong một thời gian. Thay vì ngồi không, cô bắt đầu dạy trẻ em bơi ở các bể bơi chung cư trung tâm Vancouver. Nhờ truyền miệng, "thật sự không tốn đồng quảng cáo nào trong khoảng ba năm", việc này phát triển thành một trường dạy bơi hiện có 8 đến 10 huấn luyện viên.

Nhưng trường dạy bơi có một điểm yếu: nếu cô không dạy, sẽ không có thu nhập. "Tôi đã không nghỉ phép suốt bảy năm," cô nói, "vì tôi không muốn mất thu nhập." Cô muốn có một công việc kinh doanh thứ hai, thứ có thể vận hành mà không cần cô có mặt.

Đến năm thứ tư, cô cũng mất hứng thú với ngành dinh dưỡng. Cô thử chuyển sang kinh doanh và học dự thính một lớp kinh tế nhập môn, ngồi cạnh một bạn học 40 tuổi. Khoảng ba tuần sau, cô tự hỏi: mình đang làm gì ở đây? "Chỉ còn ba tháng nữa là tôi lấy được bằng," nhưng "tôi thật sự đang lãng phí thời gian cho một tờ giấy." Cô bỏ học.

Giai đoạn 3: Phát thư bằng xe Vespa điện

Trên YouTube, cô biết đến Codie Sanchez, một người có ảnh hưởng chuyên cổ vũ các "doanh nghiệp nhàm chán" như tiệm giặt, tiệm rửa xe, kho tự quản và máy bán hàng tự động như một con đường đến tự do tài chính. Maureen quyết định thử xem "internet có nói thật không".

Cô tìm được một podcast hoàn toàn về tiệm giặt và nghe ba tập mỗi ngày. Theo The Globe and Mail, cô đã dành khoảng tám tháng nghiên cứu ngành này. Sau đó cô lập một bảng tính liệt kê mọi tiệm giặt ở Vancouver, viết một lá thư rất chung chung, in ra, cho vào phong bì và chạy xe Vespa điện đi khắp nơi, trao tận tay người đang trực hoặc nhét qua khe cửa nếu tiệm đóng. Cô đã gửi hơn 20 lá.

Một tiệm đóng cửa, nên cô nhét thư qua khe cửa. Một hai tuần sau, khi cô đang dắt chó đi dạo, điện thoại reo: "Ừ, tôi là chủ tiệm. Cô muốn mua tiệm giặt của tôi à?" ("Yeah, so I'm the owner. You want to buy my laundry?")

Thương vụ được thực hiện hoàn toàn riêng tư, không luật sư, không môi giới. Cô nói cô học điều đó từ Codie và podcast kia: bỏ qua trung gian là tiết kiệm được rất nhiều. Người duy nhất cô hỏi ý kiến là một kỹ thuật viên thiết bị giặt có khoảng 20 năm trong nghề. Cô hỏi ông: máy móc từ những năm 1990, vị trí là thế này, đây có phải giá hời không? Ông đáp: "Ừ, đó là một giá hời."

Năm 2023, ở tuổi 23, cô mua lại tiệm. Theo The Globe and Mail, giá dưới 100.000 đô la Canada, và cô dùng tiền tiết kiệm. "Người trên mạng cứ hỏi: 'Làm sao cô vay được? Làm sao cô đủ điều kiện?'" cô nói. "Tôi không đủ điều kiện. Tôi chỉ trả tiền thôi." ("I didn't qualify. I just paid for it.")

Giai đoạn 4: 2 đô la một giờ

Tiệm giặt có một lịch sử khác thường. Bố của chủ tiệm trước mở nó vào những năm 1990, hoạt động bảy ngày một tuần. Khi truyền lại cho con trai, giờ mở cửa cứ thu hẹp dần cho đến khi chỉ mở từ thứ Sáu đến Chủ nhật, 9 giờ sáng đến trưa, có hôm 11 giờ đã đóng, có hôm không mở, chẳng có biển báo gì. Gia đình sở hữu mặt bằng, nên không phải trả tiền thuê và cũng ít động lực kinh doanh tử tế. Khách quen đã bị đẩy đi hết.

Tin tốt là máy móc được bảo dưỡng tốt. Như cô kể với Fabricare Canada, thiết bị Dexter đã 25 năm tuổi, nhưng vì những năm cuối vắng khách nên ít bị sử dụng.

Trong những tháng đầu, gần như ngày nào cô cũng suýt khóc khi về nhà. "Đó là 100% nghi ngờ." ("It was 100% doubt.") Cô ngồi ở quầy nhìn người qua lại, nghĩ thầm: "Vào đi. Tôi không đáng sợ đâu." Có lúc ai đó vào sấy 30 phút và trả 2 đô la: "Tôi kiếm được khoảng 2 đô la một giờ." Cô gọi cho bạn trai, nay là hôn phu: "Thất bại rồi. Đáng lẽ em không nên làm thế. Internet nói dối em."

Cô cố làm cho tiệm trông đông khách. Trong vài tháng, cô mang quần áo của mình đến, giặt và gấp ở quầy, giả vờ đó là đơn giặt hộ, rồi nói với khách bước vào: "Em vừa nhận đơn giặt hộ này. Anh chị thử dịch vụ này xem."

Để tiết kiệm, cô chỉ thuê một nhân viên, và chẳng bao lâu giảm từ toàn thời gian xuống một lần mỗi tuần vì toàn thời gian quá đắt. Bản thân cô làm từ 9 giờ sáng đến 3 giờ chiều, thứ Hai đến thứ Sáu, dạy bơi từ 4 đến 8 giờ, còn bố mẹ cô trông ca tối và một số ngày cuối tuần miễn phí.

Giai đoạn 5: Khách hàng thương mại đầu tiên

Bước đầu tiên của cô là cho cả khu phố biết tiệm đã mở cửa trở lại: bảy ngày một tuần, đóng cửa muộn hơn đối thủ cùng phố, với một tấm băng rôn lớn thông báo.

Bước ngoặt là một cuộc điện thoại. Một hai tháng sau khi mở cửa, một khách hàng thương mại tự gọi đến hỏi cô có thể giặt đồ cho họ không. Cô nhận lời, không mặc cả, làm tốt, và đến nay họ vẫn hợp tác.

Từ đó, cô tập trung vào khách hàng thương mại: phòng khám vật lý trị liệu, phòng massage và spa, những nơi dùng hàng chồng khăn vải, cùng tiệm làm tóc, nhà hàng, và các phòng xông hơi, ngâm nước lạnh. Theo Fabricare Canada, giặt thương mại hiện chiếm khoảng 45% doanh thu, tự phục vụ khoảng 35%, giặt và gấp hộ khoảng 15% và nhận đồ giặt khô khoảng 5%. Cô nói biên lợi nhuận của tiệm giặt thường từ 20% đến 30%, và tiệm của cô gần mức cao nhất nhờ nhiều đơn thương mại.

Cô cũng thay đổi nhiều chi tiết. Chiếc máy lớn nhất từng phải bỏ 38 đồng 25 xu, "ngón tay thật sự đau", và nhân viên mất thời gian nhét tiền xu. Giờ một đồng 25 xu là khởi động máy, khách trả phần còn lại ở quầy bằng thẻ hoặc tiền mặt, thậm chí còn được trả lại đồng xu. Phong cách của tiệm rất vui nhộn: dòng chữ "Let's get ready to tumble" trên tường, "Drop your pants here" ở quầy nhận đồ, và một bát nước cho chó ở cửa gọi là "Doggy Cafe". Một tấm biển ghi tiệm được bình chọn là một trong năm tiệm giặt tốt nhất Vancouver.

Tháng 9 năm 2024, East Van Laundry trở thành đối tác duy nhất ở Vancouver của Free Laundry Access Program, giặt miễn phí cho các gia đình thu nhập thấp vào thứ Năm đầu tiên mỗi tháng.

Giai đoạn 6: Hoàn vốn sau 18 tháng, nhắm đến tiệm thứ hai

Theo The Globe and Mail tháng 5 năm 2025, cô đã thu hồi vốn đầu tư sau 18 tháng.

Đến tháng 7 năm 2026, tiệm sắp tròn ba năm. "Giờ chúng tôi bận lắm," cô nói; khách xếp hàng chờ máy lớn, và mặt bằng quá chật. Tiệm có bốn nhân viên giặt và hai tài xế, còn người bố đã nghỉ hưu của cô lo bảo trì: "ông đi lại như thể ông cũng là chủ vậy." Cô còn có một trợ lý ảo. Xơ vải được dọn hằng ngày và máy được vệ sinh sâu hằng tháng; khoảng ba tuần lại có máy hỏng, và 90% trường hợp họ tự sửa. Cô nói sẽ thay máy "khi tôi không mua được linh kiện nữa".

Cô dự định mua tiệm giặt thứ hai trước cuối năm 2026.

Cô có ba tiêu chí chọn ngành kinh doanh: khách hàng quay lại thường xuyên, không theo mùa, và chống chịu được suy thoái lẫn đại dịch. Định nghĩa thành công của cô: "hạnh phúc và làm chủ thời gian của mình." ("being happy and being in control of your time.")

Cô không đơn độc. Một báo cáo năm 2023 của Liên đoàn Doanh nghiệp Độc lập Canada (CFIB) cho thấy 76% chủ doanh nghiệp dự định rút lui trong thập kỷ tới, tương ứng với hơn 2.000 tỷ đô la Canada tài sản doanh nghiệp. Ngày càng nhiều người trẻ như cô đang tiếp quản những doanh nghiệp "nhàm chán" này từ thế hệ baby boomer sắp nghỉ hưu.

Phân tích

1. Mua một doanh nghiệp có thể ít rủi ro hơn tự khởi nghiệp. Một tiệm giặt có sẵn thiết bị, địa điểm và khách cũ giúp bỏ qua phần khó nhất của việc bắt đầu từ con số không. Tiệm của Maureen còn có thêm một cơ hội: chủ cũ gần như không mở cửa, nên doanh số yếu là do bị bỏ bê, chứ không phải do vị trí hay nhu cầu.

2. Tìm người bán cần đi lại vất vả. Cô bỏ qua môi giới, liệt kê mọi tiệm giặt trong thành phố và phát thư tận cửa. Hơn 20 lá thư đổi lấy một cuộc gọi, và một là đủ. Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ sắp nghỉ hưu không bao giờ rao bán trên mạng.

3. Dòng tiền đến từ phần việc thêm mà bạn sẵn sàng làm. Tự phục vụ là nền tảng. Thứ thực sự làm tiệm có lãi là dịch vụ giặt gấp hộ và giặt thương mại, những dịch vụ cần nhân công nhưng biên lợi nhuận cao hơn. Cô biến tiệm từ chỗ chờ khách thành chủ động đi tìm khách.

4. Bạn cần vượt qua giai đoạn ảm đạm, và có đường lui. Cô vượt qua những tháng gần như không có doanh thu vì dùng tiền tiết kiệm thay vì vay, nên không phải trả nợ; trường dạy bơi vẫn mang lại thu nhập; và bố mẹ trông ca giúp, tiết kiệm chi phí nhân công.

5. Nghe người có ảnh hưởng, nhưng hãy tự kiểm chứng. Cô ghi nhận Codie Sanchez đã khiến cô quan tâm đến tiệm giặt, nhưng tâm thế của cô là "xem internet có nói thật không". Trong những tháng đầu, cô cảm thấy "internet nói dối em". Thứ thực sự xoay chuyển việc kinh doanh là những khách hàng thương mại do chính cô tìm được.

Hành động

1. Bắt đầu bằng việc nhìn vào những doanh nghiệp "nhàm chán" quanh bạn. Tiệm giặt, tiệm rửa xe, máy bán hàng tự động và kho tự quản có nhu cầu ổn định và khách quay lại. Hãy liệt kê những nơi như vậy trong thành phố và quan sát giờ mở cửa, lượng khách và thiết bị.

2. Dành vài tháng tìm hiểu ngành. Giống Maureen, hãy tìm một podcast trong ngành, đọc thêm và trò chuyện với người trong nghề để hiểu các con số then chốt: biên lợi nhuận, tuổi thọ thiết bị và chi phí sửa chữa.

3. Liên hệ trực tiếp với chủ doanh nghiệp. Viết một lá thư đơn giản, chân thành nói rằng bạn muốn tiếp quản công việc kinh doanh của họ, và trao tận tay. Nhiều chủ sắp nghỉ hưu không định rao bán, nhưng sẵn lòng nói chuyện.

4. Nhờ người có kinh nghiệm kiểm tra thương vụ. Có thể bạn không cần luật sư và môi giới, nhưng hãy tìm một người có nhiều năm trong ngành để đánh giá thiết bị và mức giá có hợp lý không.

5. Sau khi mua, trước hết hãy tìm tiềm năng bị bỏ phí. Giờ mở cửa đã đủ dài chưa? Có thể thêm dịch vụ như giặt gấp hộ, nhận và giao tận nơi, hay khách hàng thương mại không? Nhiều doanh nghiệp cũ không thiếu nhu cầu; họ thiếu sự quan tâm.

6. Bắt đầu bằng tiền tiết kiệm thay vì nợ, và giữ một đường lui. Nếu có thể, hãy mua một doanh nghiệp nhỏ bằng tiền của mình trong khi vẫn giữ một nguồn thu nhập khác, để bạn có thời gian vượt qua giai đoạn khởi đầu chậm chạp.